Wniosek do WKZ o pozwolenie na poszukiwania – krok po kroku
Żeby legalnie chodzić z wykrywaczem metali, potrzebujesz pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. To jeden wniosek, program poszukiwań, mapa, zgoda właściciela terenu i opłata 82 zł. Poniżej opisuję po kolei, co wpisać i co dołączyć, żeby urząd nie odesłał wniosku do poprawki.
Kiedy potrzebujesz pozwolenia
Pozwolenie jest potrzebne, gdy szukasz ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych przy użyciu urządzeń elektronicznych i technicznych, czyli przede wszystkim wykrywacza metali (art. 36 ust. 1 pkt 12 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Nie ma znaczenia, czy liczysz na monety, militaria, czy chodzisz po polu znajomego. Wydaje je wojewódzki konserwator zabytków (WUOZ) właściwy dla terenu poszukiwań, często przez delegaturę. W niektórych miastach, na przykład w Warszawie, sprawę prowadzi urząd miasta.
Wykrywacz bez pozwolenia możesz użyć tylko wtedy, gdy nie szukasz zabytków, na przykład gdy szukasz zgubionej obrączki na własnym trawniku.
Kolejność, która oszczędza czas
- Teren. Wybierz miejsce i ustal działki: gminę, obręb i numery. W aplikacji stukasz działkę albo wpisujesz jej numer.
- Sprawdzenie. Zobacz, czy na terenie nie ma zabytków z rejestru, stanowisk archeologicznych, cmentarzy i mogił wojennych. Takie miejsca urząd i tak wyłączy, a wpisanie ich do wniosku tylko go opóźni.
- Zgoda właściciela. Bez niej wniosek jest niekompletny. W lesie państwowym zgody udziela nadleśnictwo – osobno opisałem, jak o nią poprosić.
- Mapa. Dopiero gdy wiesz, na które działki masz zgodę, robisz mapę z tymi działkami.
- Program poszukiwań i wniosek.
- Opłata i wysyłka. Płacisz tylko opłatę skarbową 82 zł za pozwolenie – zgoda nadleśnictwa jest bezpłatna.
Co wpisać we wniosek
Większość urzędów ma własny formularz – zacznij od strony swojego WUOZ albo delegatury. We wniosku podajesz:
- swoje dane: imię, nazwisko, adres, telefon albo e-mail;
- miejsce poszukiwań: województwo, powiat, gminę, obręb i numery działek ewidencyjnych (albo współrzędne). Tabelkę z tymi danymi i identyfikatorami TERYT aplikacja robi sama;
- osobę kierującą poszukiwaniami, jeśli to nie Ty, z imieniem, nazwiskiem i adresem;
- uzasadnienie, czyli po co szukasz, na przykład „poszukiwania amatorskie śladów historii okolicy, z przekazaniem znalezisk zgodnie z warunkami pozwolenia”;
- planowany termin – od niego zależy, na jak długo dostaniesz pozwolenie. Lepiej podać cały sezon niż jeden weekend.
Program poszukiwań – najczęstszy powód wezwań
Program to krótki dokument, który podpisujesz jako jego autor. Urzędy proszą o możliwie szczegółowy opis tego, jak poszukiwania wpłyną na zabytki. Napisz w nim:
- zakres i sposób: przeszukiwanie powierzchni wykrywaczem metali, ewentualnie z pinpointerem;
- sprzęt: rodzaj wykrywacza, łopatka lub saperka;
- głębokość: do jakiej głębokości kopiesz (zwykle podaje się do około 30 cm, w warstwie ornej lub przypowierzchniowej) i że zasypujesz każdy dołek;
- liczbę osób i ich dane, jeśli szukacie w grupie;
- postępowanie ze znaleziskami: dokumentujesz położenie (GPS, zdjęcie, głębokość), zabezpieczasz, zgłaszasz i przekazujesz zgodnie z warunkami pozwolenia;
- terminy, zgodne z tymi z wniosku.
Teren w programie musi zgadzać się z mapą. Jeśli w programie piszesz o lesie, a mapa pokazuje same pola, urząd wezwie do wyjaśnień.
Mapa – tu najczęściej ludzie się potykają
Do wniosku dołączasz mapę topograficzną w skali 1:10 000 lub większej albo opracowanie kartograficzne z bazy BDOT10k z zaznaczonym terenem poszukiwań. Zrzut ekranu albo wydruk prosto z Geoportalu, z Banku Danych o Lasach czy z gminnego portalu mapowego nie spełnia wymagań. Własne opracowanie z danych BDOT10k możesz użyć swobodnie, jeśli podasz źródło danych.
Właśnie taką mapę robi Mapa do WKZ w aplikacji: podkład BDOT10k, dokładna skala 1:10 000, 1:5 000 albo 1:2 500, zaznaczone działki, tabelka pod mapą i opis źródła danych. Wyłączone przez nadleśnictwo oddziały i wydzielenia oznaczysz kreskowaniem.
Załączniki
| Załącznik | Kiedy |
|---|---|
| Wniosek, podpisany | zawsze |
| Program poszukiwań, podpisany przez autora | zawsze |
| Mapa 1:10 000 lub większa albo opracowanie z BDOT10k z zaznaczonym terenem | zawsze |
| Zgoda właściciela lub posiadacza terenu (albo dokument, że teren jest Twój) | zawsze |
| Zgoda dyrektora parku narodowego albo regionalnego dyrektora ochrony środowiska | w parku narodowym i w rezerwacie |
| Pełnomocnictwo i dowód opłaty 17 zł | gdy ktoś składa wniosek za Ciebie (rodzina – bez opłaty) |
| Dowód opłaty skarbowej 82 zł | zawsze |
Załączniki składasz w oryginale albo w kopii poświadczonej. Opłatę wpłacasz na konto urzędu gminy lub miasta, w którym siedzibę ma WUOZ (numer jest na stronie urzędu).
Wysyłka, termin i decyzja
Wniosek wysyłasz pocztą, zanosisz osobiście albo składasz przez ePUAP, jeśli Twój urząd to przyjmuje. Urząd ma na decyzję miesiąc od złożenia kompletnego wniosku, a w sprawie szczególnie skomplikowanej dwa miesiące. Jeśli czegoś brakuje, przyjdzie wezwanie do uzupełnienia z terminem – nieuzupełniony wniosek zostaje bez rozpatrzenia i trzeba składać od nowa. Wniosek na wiosnę najlepiej złożyć zimą.
Od odmowy możesz się odwołać do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem urzędu, który ją wydał.
Gdy masz już pozwolenie
- Przeczytaj warunki: teren, termin, wyłączenia, obowiązki.
- Zawiadom konserwatora o rozpoczęciu i zakończeniu poszukiwań oraz o osobach, które biorą w nich udział – tak, jak opisuje to pozwolenie.
- Nie szukaj w miejscach, które konserwator wyłączył.
- Miej przy sobie pozwolenie i zgodę właściciela.
Co robić ze znaleziskami
- Zabytek archeologiczny zgłaszasz wojewódzkiemu konserwatorowi niezwłocznie. Zabezpiecz miejsce, zapisz współrzędne GPS, zrób zdjęcie i opisz głębokość. Zabytki archeologiczne należą do Skarbu Państwa (art. 35 ustawy).
- Inny zabytek zgłaszasz staroście.
- Broń, amunicję, niewybuchy zgłaszasz policji i niczego nie ruszasz.
- Sprawozdanie i inne obowiązki po zakończeniu poszukiwań są opisane w Twoim pozwoleniu – trzymaj się terminów, bo od tego zależy kolejne pozwolenie.
Znaleziska najwygodniej zapisywać od razu w terenie, z miejscem GPS, głębokością i zdjęciem. Aplikacja prowadzi taki dziennik i robi z niego tabelę.
Co zmienia się od 2027 roku
Nowelizacja z 2023 roku zastępuje pozwolenie zgłoszeniem poszukiwań przez aplikację albo ePUAP. Termin wejścia w życie przesunięto już dwa razy, obecnie na 1 stycznia 2027. Ministerstwo przygotowuje też szerszą zmianę ustawy, a w październiku 2026 aplikacja do zgłoszeń była jeszcze w budowie. Szczegóły mogą się więc zmienić. Zgoda właściciela terenu będzie potrzebna nadal. Gdy nowe zasady ruszą, opiszę je na tej stronie.
Podstawa: ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art. 35, art. 36 ust. 1 pkt 12); rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2 sierpnia 2018 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, badań konserwatorskich, badań architektonicznych, robót budowlanych, badań archeologicznych i poszukiwań zabytków (Dz. U. z 2021 r. poz. 81); ustawa o opłacie skarbowej; informacje Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (gov.pl).
Pytania
Ile kosztuje pozwolenie na poszukiwania?
Opłata skarbowa za wydanie pozwolenia wynosi 82 zł. Za pełnomocnictwo płaci się 17 zł, chyba że pełnomocnikiem jest najbliższa rodzina.
Ile czeka się na pozwolenie?
Urząd ma miesiąc od złożenia kompletnego wniosku, a w sprawie szczególnie skomplikowanej dwa miesiące. Braki we wniosku wydłużają ten czas.
Czy wystarczy zrzut ekranu z Geoportalu jako mapa?
Nie. Potrzebna jest mapa topograficzna w skali 1:10 000 lub większej albo opracowanie kartograficzne z BDOT10k. Zrzuty i wydruki z Geoportalu, BDL czy portali gminnych nie spełniają wymagań.
Co wpisać w programie poszukiwań?
Zakres i sposób szukania, sprzęt, głębokość ingerencji w grunt, liczbę osób, sposób dokumentowania i przekazania znalezisk oraz terminy. Teren w programie musi zgadzać się z mapą.
Czy potrzebuję zgody właściciela pola albo lasu?
Tak, zawsze. W lasach państwowych zgody udziela nadleśnictwo, a w parku narodowym lub rezerwacie potrzebna jest dodatkowo zgoda dyrektora parku albo regionalnego dyrektora ochrony środowiska.
Co grozi za szukanie bez pozwolenia?
Poszukiwanie zabytków bez pozwolenia albo wbrew jego warunkom jest przestępstwem zagrożonym grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.
Czy od 2027 roku pozwolenie nie będzie już potrzebne?
Według przepisów przyjętych w 2023 roku od 1 stycznia 2027 pozwolenie ma zastąpić zgłoszenie przez aplikację albo ePUAP. Termin był już dwa razy przesuwany, więc przed sezonem sprawdź aktualny stan przepisów.